حسين قرچانلو

368

جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )

نهمين اميرنشين تركمان آسياى صغير ، اميرنشين قراصى ( قره‌سى ) است . دو شهر باليكسرى و برغمه « 1 » ( برگامو ) از پايتختهاى اين اميرنشين است . برغمه يا ( پرگام قديم ) « 2 » در ايالت رومى ميسيه « 3 » در مغرب آسياى صغير بود . امروز به جاى اين شهر ، شهر برگاما است كه در نزديك ازمير واقع است . « 4 » اين شهر به زادگاه جالينوس حكيم نيز معروف بوده و در گسترش دين مسيح نيز تأثير بسزايى داشته است . با لشكركشى مسلمة بن عبد الملك در سال 97 هجرى قمرى كه به ويرانى شهر و محاصره قلعه پرگام انجاميد ، قواى اسلام به آنجا وارد شدند و چون اعراب مسلمان ( در سال 98 - 99 ) از تصرف قسطنطنيه چشم پوشيدند و بازگشتند ، شهر دوباره آباد شد . . . پس از جنگ ملازگرد ( 463 ق / 1071 م ) در تاخت‌وتاز تركان سلجوقى در مغرب آسياى صغير شهر پرگام آسيب فراوان ديد ؛ ولى در دورهء امپراتورى خاندان كومنن « 5 » و جانشينان او در بيزانس اين شهر دوباره آباد شد و تابع اسقف‌نشين افسوس گرديد . در جنگ سوم صليبى ، صليبيان به فرماندهى بارباروس فريدريش ( 585 / 1189 ) از اين شهر گذشتند . در جنگ چهارم صليبى اين شهر مدتى اشغال شد . در نخستين سالهاى قرن هشتم ق / چهاردهم م جزء حكومت اميرنشين قراصى گرديد . « 6 » بعدها جاى قراصى را باليكسير گرفت . « 7 » ابن بطوطه كه در سال 733 به برغمه آمده ، مىنويسد : برغمه شهر مخروبه‌اى است . اين شهر قلعهء بزرگى بر فراز كوهى دارد . مىگويند كه افلاطون حكيم از مردم اين شهر بوده و خانهء او هم‌اكنون به نام او معروف است . در برغمه در خانهء يكى از دراويش فرقه احمديه منزل كرديم . « 8 » دومين شهر اميرنشين قراصى ، باليكسير « 9 » شهر و ناحيه‌اى

--> ( 1 ) . Barghamah ( 2 ) . Pergamum ( 3 ) . Mysia ( 4 ) . دانشنامه جهان اسلام ؛ ج 3 ، ص 123 و 124 . ( 5 ) . Komnenos ( 6 ) . دانشنامهء جهان اسلام ؛ ج 3 ، ص 122 و 124 . ( 7 ) . Balikesir ( 8 ) . سفرنامهء ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 340 . ( 9 ) . در تلفظ تركى استانبول به صورتهاى باليكسرى ، باليكسر و بلى كسرى آمده است .